Thessaloniki is ca. in 315 v.Chr. gesticht door de heerser van dat moment, Kassandros. Hij vernoemde de plaats naar zijn vrouw Thessalonikè, een halfzuster van Alexander de Grote. Haar vader Phillipos II vernoemde haar naar de overwinning die hij in Thessalië had behaald. Omstreeks 50 n. Chr. preekte de apostel Paulus in de stad Thessaloniki. De stad was zeer belangrijk tijdens de hellenistische periode, toen de rijken der diadochen (generaals van het leger van Alexander de Grote) zich uitstrekten tot in India. Later ging het deel uitmaken van het Romeinse Rijk (Galerius had hier zijn residentie), het Byzantijnse Rijk, het rijk van de kruisvaarders van Thessaloniki tijdens de Vierde Kruistocht in 1204 n.Chr., en het Ottomaanse Rijk. Onrustige tijden waren er toen de Goten, de Avaren, de Slaven, de Saracenen en zelfs de Noormannen (1185 n. Chr.) hier waren en de stad veroverden en verwoestten. De verovering van de stad door de Ottomaanse Turken in 1430 n. Chr.zorgde voor een geleidelijke wijziging van de samenstelling van de bevolking van Thessaloniki.

Vanaf 1500 n. Chr. vestigden veel Sefardische Joden zich in de stad, vluchtelingen voor de geloofsvervolgingen in Spanje. Gedurende lange tijd zouden zij zelfs de meerderheid van de bevolking vormen, waardoor Thessaloniki een van de grootste joodse centra in de wereld was. De meeste joden spraken Ladino, een van het Spaans afgeleide taal. In het begin van de twintigste eeuw verschenen er zelfs kranten in het Ladino.

Aan het begin van de 20e eeuw telde de stad ongeveer 160.000 inwoners, waarvan ca. 60.000 joden, 45.000 Turken en 40.000 Grieken. De stad was een heel multiculturele gemeenschap. Mustafa Kemal Atatürk, de grondlegger van het moderne Turkije, is in Thessaloniki geboren. De revolutie der Jonge Turken van 1908 tegen het bewind van de sultan begon ook in deze stad.

Tijdens de Eerste Balkanoorlog, op 26 oktober 1912 (het feest van de beschermheilige van de stad, Agios Dimitrios), werd Thessaloniki door het Griekse leger veroverd. Hoewel ook Bulgarije aanspraak maakte op de stad, zou ze definitief deel gaan uitmaken van Griekenland.

In 1917 woedde een grote brand in de stad, waardoor drie vierde deel van het centrum werd verwoest en vele Ottomaanse bouwwerken verloren gingen. Het centrum is herbouwd naar de plannen van de Franse architect Ernest Hebrard.

Als gevolg van de bevolkingsuitwisseling tussen Turkije en Griekenland veranderde de bevolkingssamenstelling van de stad heel erg. Sinds de uitwisseling (de bevolkingsruil) vormen de Grieken de meerderheid in de stad waar voorheen de Joden en Turken tezamen in de meerderheid waren. Vanaf augustus 1922 toen Griekse troepen zich terugtrokken uit Turkije vestigden zich duizenden Griekse vluchtelingen uit Klein-Azië in Thessaloniki, terwijl de meeste moslims (Turken en Dönmes, tot de islam bekeerde joden) werden gedwongen de stad verlaten. Een pogrom in 1931 dreef daarna de laatste moslims en een groot deel van de joden uit de stad.

Vrijwel alle overgebleven joden werden tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi's naar concentratiekampen gedeporteerd en vermoord. Er keerde slechts een gering aantal van de overgebleven 40.000 joden terug in de stad. Momenteel wonen er nog zo'n 2000 joden in de stad.

In 1978 richtte een aardbeving aanzienlijke schade aan de stad aan.

De legende van Dimitrios van Thessaloniki Naamdag (Jorti) 26 oktober

In de Orthodoxe kerk wordt Dimitrios na Sint Joris beschouwd als de grootste soldatenheilige. Maar het verhaal over zijn militaire loopbaan berust naar onze historische maatstaven hoogstwaarschijnlijk op een legende.

Dimitrios werd in Thessaloniki geboren uit welgestelde ouders. Zij waren christen. Aanvankelijk had het ernaar uitgezien dat ze helemaal geen kinderen konden krijgen. Ze beschouwden hem dan ook als een bijzonder godsgeschenk en besteedden de grootste zorg aan zijn opvoeding. Zijn vader was de opperbevelhebber van de strijdkrachten in Thessaloniki en bij zijn dood mocht zijn zoon Dimitrios zijn plaats innemen. Bij die gelegenheld drukte keizer Maximianus (285-305), die een bekend christenhater was, hem op het hart er vooral op toe te zien, dat de christenen in Thessaloniki opgespoord, gearresteerd en uitgeroeid zouden worden.

Dimitrios volgde dit bevel niet op. Integendeel hij verkondigde openlijk in de stad zijn geloof in Christus en vele mensen die hem hoorden spreken bekeerden zich! Toen dit de keizer ter ore kwam, was hij woedend. Op de terugweg van een geslaagde veldtocht op de Balkan, ging hij expres langs Thessaloniki om poolshoogte te nemen. Hij liet Dimitrios voor zich verschijnen en ondervroeg hem vooral naar zijn geloofsovertuiging. Voor de keizer verklaarde Dimitrios in alle openheid dat hij christen was, en dat hij de godsdienst van de keizer eerder een zielige afgoderij vond. De keizer was woedend en liet hem gevangen zetten in een afgezonderde ruimte van de thermen bij het forum. Dimitrios wist heel goed wat hem verder te wachten zou staan. Daarom vertrouwde hij de zorg voor al zijn bezittingen toe aan de beste dienaar van zijn hele huishouding, Lupus genaamd. Hij zei hem alles te verkopen en de opbrengst aan de armen te geven. Toen verdween hij achter slot en grendel, blij dat hij Christus kon navolgen in zijn lijden. Tijdens zijn gevangenschap verscheen hem een engel die hem aansprak als ‘soldaat van God’ en zei: "Vrede zij met u - u zult lijden voor Christus: wees moedig en hou vol!"

Tijdens de daarop volgende gladiatorenspelen doodde de kampioen van de keizer, de krachtpatser Lyaios, al zijn tegenstanders in de duels. Nestor, een jonge vriend en volgeling van Dimitrios, kon het niet aanzien en daagde hem uit. Nadat Nestor de zegen had gekregen van Dimitrios, doodde hij Lyaios. De keizer was woedend en liet zowel Nestor als Dimitrios terechtstellen. De soldaten die Dimitiros kwamen doden, doorstaken hem met hun speer.

Die nacht kwamen er in het geheim christenen die zijn lijk weghaalden om het eerbiedig te begraven. Vanuit zijn graftombe vloeide wonderlijke olie naar buiten, waarmee zieken beter gemaakt konden worden. Op de plaats van zijn graf verrees al spoedig een bescheiden kerkje.

Tips:

De stad heeft net als vele andere Griekse steden en stadjes tal van prachtige gebouwen, pleinen, kerken en straten waar u lekker doorheen kunt slenteren.  U kunt beginnen  bij de Witte Toren, de Lefkos Pyrgos, en loop vervolgens op Nikis Avenue langs het water in westelijke richting. Daar vindt u veel ouzeries, cafés, restaurants en aan het einde het Aristoteles plein. De terrassen op dit plein worden in de zomer druk bezocht door de lokale bevolking en duizenden toeristen. Nog verder in westelijke richting ligt de buurt Ladadika, dit was vroeger een handelsplaats voor olijfolie. Tegenwoordig is dit dé buurt waar u heerlijk traditioneel kunt eten, ‘the place to be’.

De oude gebouwen zijn in de oorspronkelijke oude stijl opgeknapt en vormen nu het centrum van het uitgaansleven. Wilt u een dagje naar een museum, kies dan voor het Archeologisch museum of Rotunda: een bouwwerk van zes meter dikke muren een grote koepel, met een interieur versierd met mozaïeken. Van oorsprong was dit een kerk, toen werd het een moskee en nu is het een museum. Bent u op doorreis dan kunt u vanaf Thessaloniki gemakkelijk andere prachtige plaatsen bezoeken zoals Athene, maar ook een prachtige rondreis maken naar de Olympische Rivièra, het prachtige eiland Thassos, maar ook Pilion, het unieke schiereiland ten noorden van Evia is makkelijk en goed bereikbaar.

Dagexcursies vanuit Thessaloniki

Noord-Griekenland is een Griekse regio die nog niet zo heel bekend is en dat is eigenlijk jammer. De regio heeft ontzettend veel mogelijkheden: mooie stranden, wandelroutes, wijngaarden en bijzonder historisch erfgoed. Blijft u langer dan 2-3 dagen in Thessaloniki, dan zijn de volgende dagtrips een goed idee:

Vergina

Dertig jaar geleden pas ontdekt, maar van enorme historische waarden. Op een lage heuvel in de bergen, op ongeveer 45 minuten rijden van Thessaloniki, werd een bijzondere vondst gedaan, namelijk de graftombe van Philippos II (de vader van Alexander de Grote) en enkele van zijn familieleden. Het unieke: de tombes werden compleet intact gevonden. De grafheuvel is inmiddels een waanzinnig museum waarin men de tombes kan zien in de staat waarin ze werden gevonden. Ook de schatten die in de tombes werden gevonden, zijn tentoongesteld. U heeft een paar uur nodig om de 3000 jaar oude vondsten te bekijken. De sieraden, potten, schalen, beeldjes en kleding zijn bijna allemaal nog in perfecte staat.

Timios Podromus klooster

Na een kort ritje door de wijngaarden, niet ver van Vergina, vind u dit bijzondere orthodoxe klooster. Alleen het fenomenale uitzicht over de ruige bergen en de rivier is al de moeite waard. Maar het klooster zelf is ook erg mooi. Het is één van de weinige kloosters die nog over zijn in de omgeving en de monniken vinden het geen probleem om u even rond te leiden en een praatje te maken. De centrale kerk, boordevol kleurrijke iconen, is een mooie attractie, net als de verschillende kapelletjes op het terrein die zijn geweid aan een of meerdere heiligen uit de buurt.

Veria

Vanuit Thessaloniki bent u binnen drie kwartier in dit knusse stadje in de bergen, een kaartje kost ongeveer € 9. Vergina is in de heuvels gelegen ('s winters kan men er in de buurt zelfs skieën) en heeft dan ook echt de uitstraling van een gemoedelijk bergdorpje. De apostel Paulus maakte op deze plek een rede, wat de eerste kennismaking van het Europese vastenland was met het Christendom. Het marmeren podium waar dit gebeurde, is bewaard gebleven en een populaire trekpleister. Maar er is meer te doen in Veria. Het stadje herbergt drie musea en ook een bezoek aan de oude Joodse wijk en de synagoge is de moeite waard. Er zijn bovendien ook genoeg leuke lunchplekken in de stad, zoals Beluga.

Tip: de bovenstaande drie bezienswaardigheden zijn goed met elkaar te combineren. U kunt vanuit Thessaloniki met de bus naar Veria en vanuit dit stadje een tour regelen naar de andere bezienswaardigheden, maar een auto huren kan natuurlijk ook. In principe kan men binnen een dag op en neer, maar wilt u het liever wat rustiger aan doen, dan is een overnachting in Veria een goede optie. U kunt bijvoorbeeld voor Hotel Kokkino Spiti of Hotel Makedonia kiezen.

Aslanis

Wilt u meer te weten komen over de geweldige Griekse wijnen die u bij uw eten geserveerd krijgt? Bezoek dan een wijngaard in de buurt van Thessaloniki. Er zijn er tientallen, maar het is leuk om Aslanis te bezoeken. Dit familiebedrijf maakt bijzondere boutique wijnen die diverse internationale prijzen hebben gewonnen. Aslanis bevindt zich op zo'n 20 minuten van Thessaloniki en u krijgt van de vriendelijk en zeer gastvrije eigenaren een rondleiding om vervolgens aan te schuiven en een paar uur lang alleen maar zalige wijnen te proeven in combinatie met (h)eerlijk eten. Geniet vooral van een glas Merlot uit 2011.

Bezienswaardigheden in Thessaloniki

Witte toren

Als u deze toren vredig langs de boulevard aan het water ziet staan, zou u bijna niet kunnen vermoeden dat aan de historie ervan zo'n bloederige geschiedenis kleeft. Ooit waren er meerdere van deze torens die deel uitmaakten van de vesting van de stad. In deze toren werden tegenstanders van het Ottomaanse regime op bloedige wijze om het leven gebracht. Nu is het een plek waar u in het museum de rijke historie van de stad kunt bekijken, o.a. door middel van een mooie, interactieve tentoonstelling. Vanaf de top van de toren heeft u een mooi uitzicht op de stad.

Het paleis, arcade en mausomelum van Gelarius

Maakt u een wandeling door het oude centrum van Thessaloniki, dan loopt u al snel tegen een oude ruïne aan. Dit is het oude paleis, daterend uit de 4e eeuw n. Chr., van keizer Galerius. Langs de gehele Egnatia straat ziet u de opgravingen, waaronder prachtige mozaïeken en marmeren vloeren. Aan het einde van de straat ziet u de Rotunda al liggen, het mausoleum dat de keizer liet bouwen, maar nooit gebruikte omdat hij in Servië stierf in de strijd. De Ottomanen maakten er een moskee van, één van de minaretten staat nog overeind. U kunt de Rotunda 's ochtends bezoeken en de fresco's bewonderen. Tussen het paleis en de Rotunda ziet u nog een arcadeboog, een overwinningsboog. Eeuwen geleden waren er dertig van dit soort arcades. Het idee alleen al geeft aan hoe groot en belangrijk Thessaloniki in die tijd was. De mooiste overwinningsboog staat overigens in Athene, dit is de overwinningsboog van Hadrianus.

Bei Hamam

Het oudste Turkse badhuis van Thessaloniki, met een schitterende architectuur. Het Turkse bad werd in 1444 door de Ottomanen gebouwd en werd voor het laatst in de jaren '60 gebruikt. In de jaren '70 raakte het gebouw zwaar beschadigd, maar inmiddels is het weer in ere hersteld. Omdat het bad niet meer wordt gebruikt, is bezoeken lastig. Het is echter een aanrader om bij Top Palio Hamam een kop koffie te drinken. In dit leuke café ziet u nog het een en ander van de oude architectuur van het Turkse bad en vanaf het geweldige dakterras kunt u over de mooie koepeldaken van het complex uitkijken.

Haia Sofia

U kunt absoluut niet om deze prachtige kerk, in Byzantijnse stijl heen. Bewonder de prachtige iconen, mozaïeken en mystieke sfeer in de kerk. Bijzonder zijn de kroonluchters die uit vergulde pauwen bestaan, een verwijzing (zo wordt gezegd) naar de favoriete dieren van de Griekse godin Hera.

Tegenwoordig staat in het Grieks orthodoxe geloof de pauw symbool voor het paradijs. Het is in het Christelijk geloof geintroduceerd door: De invloedrijke kerkvader Augustinus (354-430) hij  koppelde in zijn beroemde boek ‘De Stad Gods’ de pauw met het toetreden tot het hiernamaals en het eeuwige leven. Daarbij leunde hij ook aan tegen het antieke geloof dat het vlees van de pauw niet zou bederven en vergaan. Sindsdien werd de pauw voor de christenen het onuitwisbare symbool van de wederopstanding en het hemels paradijs. Zodoende verschijnt zijn afbeelding in de oudchristelijke kunst juist op graven, in mausolea en waar men maar verder in beelden over Gods heerlijkheid en de Eeuwige Lente wilde spreken. Pauwafbeeldingen in Doopkapellen bewijzen verder dat men deze vogel ook zag als metafoor van de geestelijke vernieuwing en doopgenade. Pauwen met druiven en kelken wijzen vervolgens op het Heilig Avondmaal, de Eucharistie.

Joods Museum

Onder de heerschappij van de Romeinen woonden er al Joden in Thessaloniki, maar de groep groeide pas echt flink nadat de Joden uit Spanje er Portugal werden verdreven. In Thessaloniki leefden de Joden, zo'n 70% van de totale bevolking van de stad, vredig samen met de andere bonte verzameling bevolkingsgroepen. In de hoogtijdagen waren er maar liefst 59 synagogen en had de stad het grootste Joodse kerkhof van Zuid-Europa. Tot de Tweede Wereldoorlog waarna er nauwelijks Joden terugkeerden uit de kampen. Vandaag de dag staan er nog 2 synagogen overeind in de stad. Bezoek daarom vooral het Joods Museum waarin u de geschiedenis van de Joden in Thessaloniki goed meekrijgt.

Byzantijns Museum

Een absolute must-see als u een stedentrip Thessaloniki maakt. Een overzichtelijk en ruim opgezet museum met een enorme collectie vondsten uit de Byzantijnse tijd. Veel bijzondere beelden, keramiek en religieuze kunst. Sla ook de tijdelijke exhibities niet over, deze bieden vaak een podium aan moderne kunst en werk van lokale artiesten.

Archeologisch Museum

U hoeft in en rond Thessaloniki maar een spade in de grond te steken of de meest bijzondere historische vondsten komen tevoorschijn. En enorme verzameling heel bijzondere vondsten van onschatbare waarde is te zien in het Archeologische Museum. Complete graftombes, inclusief alle inhoud van goud en zilver, enorme mozaïken vloeren, sieraden en keramiek behoren tot de pareltjes van dit museum.

Fotografiemuseum

Ongelofelijk, maar waar: Thessaloniki heeft het enige fotografiemuseum van Griekenland. Daarom alleen al een bezoekje waard, maar gelukkig is het ook nog een een heel fijn museum in het gezellige oude havengebied. De expositieruimte is klein, maar de tentoonstellingen zijn uitmuntend.

Hap en Stap

Als u één ding goed kunt in Thessaloniki dan is het wel eten. De stad heeft massa's goede restaurants, taverna's, markten, wijnbars en ouzeria's. Het is bijna onmogelijk om je een weg te banen door al het lekkers dat is de stad te vinden is en daarom is een foodtour van Eat en Walk een goed idee. u kunt bij de dames van deze organisatie ook kookcursussen volgen. U kunt kiezen uit wandelingen met verschillende thema's, maar een algemene walkingtour van een halve dag is een prima start. u baant zich al snoepend van gebakjes, olijven, kaasjes, jam, vis, wijn en ouzo een baan door de stad, terwijl u uitleg krijgt over de bijzondere culinaire geschiedenis van Thessaloniki en alvast een paar leuke lokale adresjes kunt opschrijven om 's avonds uit te proberen.

De specialiteit van Thessaloniki is de 'koulouri Thessalonikis'

 ‘Koulouri Thessalonikis’ het recept

Het is een soort brood dat de Grieken traditioneel eten voor het ontbijt en er wordt verondersteld dat de ‘koulouri’ oorspronkelijk gemaakt werd in Thessaloniki, Griekenlands tweede grootste stad.

De ingrediënten die nodig zijn:

400 - 500 gram meel

1 zakje droge gist (8-9 gram)

2 x ½ kopje warm water

50 gram suiker

1 eetlepel zout

100 ml olie ( wij prefereren olijfolie maar u kunt net zo goed plantaardige olie gebruiken als u wilt)

sesamzaad

Los eerst al roerend in een kleine kom met ca. ½ kopje warm water de gist op. Als de gist opgelost is in het water voeg dan 2-3 eetlepels bloem toe en roer opnieuw.

Leg een (vochtige) theedoek over de kom en laat deze gedurende 10 minuten op een warme plaats rusten. Terwijl u wacht neemt u een grotere kom en doe daarin de 400 gram bloem, de 50 gram suiker en de eetlepel zout. Meng ze samen met een beetje van het gistmengsel. Na ongeveer 10 minuten komt op het gistmengsel bubbels aan de oppervlakte en een soort van zure geur. Voeg nu het gehele gistmengsel samen met de bloem mix, voeg het water en de olie toe en u kunt beginnen met het kneden totdat u een zacht deeg heeft dat niet aan uw handen plakt. Afhankelijk van de bloem die u gebruikt, moet u wellicht een paar extra eetlepels bloem bijvoegen dus hou de bloem in de buurt, zodat u naar behoefte nog bloem kunt toevoegen. Als het deeg een mooie bal is die niet meer ‘plakkerig’ is dan laat u het deeg rijzen gedurende een half uur. Als het deeg gerezen is, kneed u het deeg nogmaals door, doe eerst een beetje bloem op uw handen alvorens u het deeg weer doorkneed. Maar voordat u begint met deze laatste stap, moet u nog een paar dingen voorbereiden. Zet de oven op 200 graden Celsius, plaats op uw werktafel een kopje water met een siliconen kwast en ten slotte een kommetje met de sesamzaadjes.

U neemt het deeg en verdeelt het in 10-12 delen, afhankelijk van de grootte die u wilt dat de ‘koulouri’  broodjes worden. Let op: het deeg zal weer iets rijzen terwijl u de broodjes bakt in de oven. Nu rolt u van elke portie een lange streng en laat de strengen rusten. U bevochtigt de strengen met water zodat de sesamzaadjes zullen ‘plakken’. Bestrooi de strengen met de sesamzaadjes en vorm van elke streng een cirkel en leg ze op de met bakpapier bedekte bakplaat. Als u alle ‘koulouri’ op de bakplaat heeft gelegd dan bakt u de ‘koulouri’ gedurende 10-15 minuten (afhankelijk van de oven) totdat zij een licht bruin gekleurd zijn. U neemt ze van de bakplaat en laat ze op een rek afkoelen. De kleine broden blijven 2-3 dagen zacht in een plastic zak. Tip: u kunt de ‘koulouri’ ook prima invriezen. Advies: per twee stuks invriezen. Haal ze de nacht ervoor uit de vriezer en ’s morgens kunt u genieten van uw (net zo lekker als vers) ‘koulouri’.